مهر, 1397 دپارتمان ارزیابی و توسعه, مقاله ارزیابی و توسعه, موسسه معنا

خلاقیت چیست؟ اهمیت خلاقیت در زندگی

در مدرسه، کسانی که داستانی خوب می‌­نویسند یا نقاشی‌­های زیبایی می­‌کشند، افراد ویژه­‌ای با خلاقیت بالا در نظر گرفته می­‌شوند. اما تحقیقات نشان می‌­دهد که همه­‌ی افراد خلاق هستند.

در واقع، خلاقیت یکی از مهم­‌ترین ویژگی‌­های انسان است. خلاقیت یکی از صفات اصلی است که ما را به‌عنوان گونه‌ای منحصربه‌فرد به موفقیت می‌رساند.

اگر بگذاریم دستمان سریع­تر از ذهنمان پیش برود، موانع خلاقیت ناپدید می‌­شود. موضوع حیرت­‌آور آن است که با تکنیک­‌های صحیح، می‌توان افرادی که فکر می­‌کنند هیچ خلاقیتی ندارند را به انجام کارهای نوآورانه و تخیلی ترغیب کرد.

محیط ایده­‌آل برای آموزش خلاقیت شامل تمرین­‌ها و تکنیک­‌هایی است که حمایت‌گر، سرگرم­‌کننده، و شگفت­‌انگیز هستند و به فرایند ارزش بیشتری می‌گذارند تا محصول نهایی.

اگر درباره‌ی خلاقیت خود مشکوکید، مطالعات علمی‌ای انجام شده تا به شما ثابت کند خلاق هستید. عصب­‌شناس آمریکایی، آلیس فلاهرتی، در کتاب خود با نام بیماری نیمه­‌شب، در مورد مبنای عصب‌شناختی خلاقیت حرف می­‌زند:

«ایده­‌ی خلاق ایده­ای است که در موقعیت اجتماعی خاصی هم جدید و هم کارآمد (یا اثرگذار) است.»

فلاهرتی می­‌گوید که چنین تعریفی را می‌توان علاوه بر رشته‌هایی مانند داستان‌نویسی، هنر و تئاتر که عموما رشته‌های خلاقی درنظر گرفته می‌شوند، به رشته‌های دیگر مانند کسب‌وکار، فناوری اطلاعات، علوم و ریاضی نیز تعمیم داد.

مغز ما و خلاقیت

وقتی کاری را خلاقانه انجام می‌­دهیم، به واقع در مغزمان چه فعل و انفعالاتی انجام می‌شود؟ پژوهشگران، سی‌یوان لیو و آلن بران، با ثبت فعالیت‌های مغزی رپر­هایی که فی‌البداهه شعر می‌گویند روی این موضوع تحقیق کرده‌اند.

مشخص شده است بخش­هایی از مغز که با آنها کارهای فکریِ «روزمره و عادی» را انجام می‌دهیم، زمانی‌که خلاقانه فکر می‌کنیم کاملا از کار می‌افتند، در حالی که بخش‌­های دیگر ذهنمان که به‌طور روزمره از آنها استفاده نمی­‌کنیم، کاملا فعال هستند. زمانی که کاری را فی‌البداهه انجام می‌دهیم، قشر میانی پیش‌پیشانی (پریفرانتال کورتکس) فعالیت فزاینده­ و قشر پیش‌پیشانی پشتی و جانبی (دورسولترال کورتکس) فعالیت کمتری را نشان می‌دهد. بران دریافت که در طول فعالیت‌های فی‌البداهه و خلاقانه، «عملکردهای اجرایی» تاحدی غیرفعال شده و فرایندهای آزادانه‌تر و غیرمتمرکزتری روی می‌­دهند.

آزمون خلاقیت جورج لند

جورج لند در سال 1986 مطالعه­ی تحقیقاتی را انجام داد. نتیجه‌ی مطالعه نشان می‌­دهد که رفتارهای غیرخلاقانه نیز اکتسابی هستند.

لند آزمون خلاقیت را روی کودکانی در گروه سنی 3 تا 5 ساله انجام داد. این همان آزمونی بود که او برای انتخاب دانشمندان و مهندسان مبتکر ناسا انجام داده بود. او دوباره همان کودکان را در 10 سالگی و سپس 15 سالگی مورد آزمون قرار داد. نتایج بسیار تعجب‌آور بودند.

در حالی که خلاقیت کودکان 5 ساله 98% بود این میزان در ده سالگی به 30% کاهش یافته بود. این رقم در 15 سالگی به تنها 12% رسیده بود. وقتی همین آزمون بر روی 280.000 بزرگسال انجام شد، میزان خلاقیت فقط 2% بود.

پس چرا بزرگسالان به اندازه­‌ی کودکان خلاق نیستند؟

قوانین و مقررات خلاقیت را می‌­کشند. نظام­‌های آموزشی ما معمولا تخیل، خیال­‌پردازی، و عیب داشتن را بد جلوه می­‌دهند- ویژگی‌­هایی که افراد خلاق و بزرگ معتقدند عناصری کلیدی برای متحولانه‌­ترین ایده‌­هایشان بوده‌اند. نظام‌­های آموزشی اغلب به ما یاد می­‌دهند تا متفاوت فکر نکنیم بلکه تشویقمان می‌کنند از دستورالعمل­‌ها و وضعیت موجود پیروی کنیم.

«هدف اصلی آموزش باید پرورش افرادی باشد که قادر به انجام کارهای جدید هستند نه اینکه فقط آنچه را که سایر نسل­ها انجام داده­‌اند، تکرار کنند- این افراد باید خلاق، مبتکر و کاشف باشند.» ژان پیاژه

خلاقیت- مهارتی مهم برای حرفه­‌ای‌­ها

خلاقیت دیگر فقط آنچه که هنرمندان و موسیقی‌­دانان انجام می‌دهند، نیست. خلاقیت مهارتی مهم برای حرفه‌ای­‌ها در تمام رشته‌­هاست.

«قانون 20%» در اکثر کسب­‌وکارهای بزرگ و موفق در جهان اجرا می‌شود. این بدان معنی است که این سازمان‌ها کارکنانشان را تشویق می­‌کنند تا 20% از زمان کاری‌شان را برای بررسی ایده­‌های جدید و تفکر خلاقانه کنار بگذارند.

نتایج تحقیقی که به‌تازگی انجام شده است نشان می‌دهد که در دنیای کسب­‌وکار مدرن خلاقیت به عنوان مهم­‌ترین مهارت تجاری درنظر گرفته می­‌شود.

سازمان­های سراسر جهان، خلاقیت و نوآوری را اولویت راهبردی شماره‌­ی یک خود قلمداد می­‌کنند.

تحقیق سالانه استراتژی توسط گروه مشاوره­‌ی بوستون نشان می­‌دهد نوآوری و خلاقیت در بالاترین رتبه‌ی الزامات تاکتیکی هستند.

خلاقیت بخشی از مشاغل روزانه­‌ی ماست

محققان بسیاری توافق دارند که به منظور حل مشکلات و بهره‌­مندی از فرصت­‌ها باید خلاقانه فکر کنید تا ایده­های مفید و بکری بیابید. طبق نظرسنجی روزانه­‌ی NESTA، خلاقیت بخشی جدایی‌­ناپذیر از فرهنگِ مدرنِ کار است. این مسئله نه فقط در مورد راهبردسازان بزرگ یا مدیران عامل بلکه در مورد تمامی ما صحت دارد.

در پژوهشی جدید که ادوبی از متخصصان فارغ‌­التحصیل کالج نظرسنجی کرد، روشن شد که تفکر خلاق باید اولویتی بالاتر در برنامه‌­های آموزشی و پرورش حرفه‌­ای معلم داشته باشد.

آیا می‌­توان خلاقیت را تدریس کرد؟

بله، می‌­توان مهارت­‌های خلاقیت را یاد گرفت. باید به فرایند خلاق علاقه داشته باشید و به بررسی و روح کنجکاوی تمایل داشته باشید.

مطالعات متعددی در مورد کارایی آموزش خلاقیت انجام شده است. این مطالعات نشان می‌­دهند که برنامه‌­های آموزش خلاقیتی که خوب طراحی شده‌اند معمولا عملکرد خلاقانه را در دانشجویان، معلمان و متخصصان شاغل در تمام رشته‌­ها بهبود می‌­بخشد.

یک بررسی در ایالات متحده با عنوان خلاقیت و آموزش: کدام‌یک مهم‌تر هستند نشان داد که برای موفقیت در هر شغلی لازم است خلاق باشید؛ درغیراین‌صورت کنار گذاشته خواهید شد. درحالی که تاکید شده است خلاقیت ذاتی و انتسابی است، اما می‌­توان به‌عنوان مهارتی اکتسابی نیز آن را فراگرفت و توسعه داد.

پرورش خلاقیت به‌وسیله‌ی بازی

اجزای اساسی فرایند خلاقیت در بازی گنجانده شده‌­اند. بازی، تجربیات و احتمالات جدید و کشف خیال و واقعیت نامحدود را ایجاد می‌­کند. بازی ببرای پرورش شخصیت سالم ضروری است.

کودک بعد از یک نوبت بازیِ خوب، آرام و راضی است. اگر بازی به هم بخورد، کودک اغلب پریشانی عمیقی را تجربه می­‌کند. اگر محیط خیلی سخت­ و جدی باشد، کودک ناامیدی را تجربه می­‌کند و احساس عذاب می‌­کند. چنین کودکی ممکن است تمایل به آزار و اذیت دیگران پیدا کند.

در کتاب پرورش انسان: درآمدی بر روان­‌پویایی رشد، بلوغ و سالمندی، نویسندگان این کتاب اریک راینر، جیمز رز، آنجلا جویس، کریستوفر کلولو، و ماری تویمن می­گویند که بازی­‌های بی‌­رحمانه می‌­توانند به زندگی بزرگسالی نیز راه یافته و به رفتارهای جنایتکارانه یا استثمار کردن دیگران منجر شوند. به منظور برآورده کردن استانداردهای برنامه­‌ی آموزشی، اغلب برنامه‌ی بازی حذف می‌شود و همین امر می‌­تواند تاثیری مضر و منفی بر شکل­‌گیری شخصیت کودکان داشته باشد.

بزرگسالی که آخرین ذخایر خلاقیت خود را از دست داده است می­‌تواند یاد بگیرد که چطور از طریق بازی خلاق شود. به واسطه­‌ی مجموعه‌­ای از تجارب، بزرگسالان حس شگفتی کودکی خود را بازمی­‌یابند. شرکت­‌کنندگان در برنامه‌­ی آموزشی خلاقیت یاد می­‌گیرند چطور در فرایند خلاقیت جایگاه خودشان را پیدا کنند و با بازی کردن اعتماد‌به‌نفس و اعتماد به خلاقیتشان را افزایش دهند.

منبع مقاله:

creativityworkshop

ترجمه:

موسسه معنا

با دوستانتان به اشتراک بگذارید:

درباره نویسنده